درخشان بر فراز قلّه‌ى طور روشن است ، لكن كسى را كه خداوند نورى برايش قرار نداده نورى نخواهد بود تا حديث نور را تصديق كند ، و اين خداوند است كه به راستى و درستى فرموده است كه : « ديدگان كور نمىشوند ، لكن ديده قلب‌هايى كه در سينه‌هاست ، نابينا مىگردند . » « 1 » شرح حال احمدبن‌حنبل و امّا احمدبن‌حنبل ، او امام بزرگ و ركن استوار در نزد اهل سنّت ، يكى از بزرگان اسلام و شيوخ حديث است . بخشى از كلمات و عبارات بزرگان آنان را درباره‌ى وى قبلًا آورده و در حديث « تشبيه » پاره‌اى از آن‌ها را از مدارك مهمّ و تأليفات مشهور آنان مانند كتب ذيل ذكر كرده‌ايم . « 2 » الثّقات تأليف ابن‌حبّان ، حلية الأولياء از ابونعيم اصفهانى ، اكمال از اميرابن‌ماكولا ، الأنساب ابىسعد سمعانى ، وفيات الأعيان از ابن‌خلّكان ، تهذيب الاسماء و اللغات از نووى ، المختصر في اخبار البشر از ابوالفداء ايّوبى ، تذكرة الحفاظ ، العبر في خبر من غبر از ذهبى ، مرآة الجنان از يافعى ، تتمة المختصر في اخبار البشر از ابن‌الوردى ، رجال المشكاة از خطيب تبريزى ، تهذيب التّهذيب و تقريب التّهذيب از ابن‌حجر عسقلانى ، طبقات الشافعيّة ازسبكى ، طبقات الحفاظاز جلال الدّين سيوطى ، شرح المواهب‌اللدنيّه از زرقانى وديگرمعاجم رجال وكتب معتبره‌حديث درنزداهل سنّت . شايد آشكارترين مدح وى ، عبارت نووى و عبدالحق دهلوى باشد . نووى از ابراهيم‌بن‌حارث - كه از اولاد عبادةبن‌صامت است - نقل مىكند كه به بشرحافى گفته شد : چه خوب بود تو هم مانند احمد قيام مىكردى و هم چون او سخن مىگفتى ؟ بشر پاسخ داد : من توان اين كار را ندارم ، احمد بر جايگاه پيامبران ايستاده است . « 3 »

--> ( 1 ) . حج ( 22 ) : 46 . ( 2 ) . بنگريد : مجلّد حديث تشبيه ، ترجمه‌ى فارسى ، ص 70 - 82 . ( ويراستار ) ( 3 ) . تهذيب الاسماء و اللغات 1 : 110 .